Yanıklar genellikle ısı, elektrik akımı, radyasyon veya kimyasal maddelerle doğrudan veya dolaylı temas yoluyla meydana gelir. Yanıklar vücuttaki hücrelerin ölümüne yol açabilirler, bu da hastaneye yatmayı gerektirebilir ve hatta ölümcül olabilir.

Üç yanık seviyesi vardır.

Birinci derece yanıklar:  Cildin sadece dış tabakasını etkiler. Ağrıya, kızarıklığa ve şişmeye neden olurlar.
İkinci derece yanıklar:  Cildin dış ve altta yatan tabakasını etkiler. Ağrı, kızarıklık, şişme ve kabarcıklara neden olurlar. Bunlara kısmi kalınlık yanıkları denir.
Üçüncü derece yanıklar: Cildin derin katmanlarını da etkiler. Bunlara tam kalınlık yanıkları denir. Beyaz veya kararmış, yanmış cilde neden olurlar. Cilt uyuşmuş olabilir.

Yanıklar iki gruba ayrılır.

Küçük yanıklar:

  • Vücudun herhangi bir yerindeki birinci derece yanıklar.
  • 5 - 7.5 santimetre genişliğinden daha küçük olan ikinci derece yanıklar.

Büyük yanıklar şunlardır:

  • Üçüncü derece yanıklar.
  • 5 - 7.5 santimetre genişliğinden daha büyük ikinci derece yanıklar.
  • Eller, ayaklar, yüz, kasık, kalça ve büyük eklemler üzerindeki ikinci derece yanıklar.

Aynı anda birden fazla yanık tipi meydana gelebilir. Şiddetli yanıkların acil tıbbi bakıma ihtiyacı vardır. Bu sayede , yara izi, sakatlık ve deformite(şekil bozukluğu) oluşması önlenebilir. Özellikle el, yüz, ayak ve cinsel organlarda yanıklar ciddi olabilir. 4 yaşın altındaki çocuklar ve 60 yaşın üzerindeki yetişkinlerin ciltleri diğer yaş gruplarına göre daha ince olduğundan şiddetli yanıklardan dolayı komplikasyon ve ölüm olasılığı daha yüksektir.

En Sık Sebepler:

  • Yangın/alev
  • Sıcak nesnelere dokunma
  • Sıcak buhar veya sıvı nedeniyle haşlanma
  • Elektrik yanıkları
  • Kimyasal yanıklar

Yanıklar ayrıca aşağıdakilerden herhangi biri nedeniyle olabilir:

  • Ev ve endüstriyel yangınlar
  • Araba kazaları
  • Kibritle oynama
  • Arızalı alan ısıtıcıları, fırınlar veya endüstriyel yangın ekipmanları
  • Tehlikeli maytap ve havai fişek kullanımı
  • Mutfak kazaları (çocukların sıcak ütü, soba veya fırına dokunması vb.)
  • Kötü havalandırılan alanlarda duman, buhar, aşırı ısıtılmış hava veya kimyasal duman solumak da hava yollarını yakabilir.
  • Kabarcıklar patlamamış ya da patlamış ve sıvı sızıntısı olabilir
  • Ağrı (Ağrı ve yanık şiddeti arasında bir bağlantı yoktur. Çok şiddetli yanıklar ağrısız olabilir.)
  • Derinin soyulması
  • Şok (Soluk ve nemli cilt, halsizlik, mavi dudak ve tırnaklar, bilinç seviyesinde düşüş.)
  • Şişme
  • Kırmızı, beyaz veya kömürleşmiş cilt

 

Eğer solunum yollarınızı yaktıysanız, şunlar olabilir:

  • Baş, yüz, boyun, kaş veya burun tüylerinde yanıklar
  • Dudak ve ağızda yanıklar
  • Öksürük
  • Nefes almada güçlük
  • Koyu, siyah renkli mukus
  • Ses değişiklikleri
  • Hırıltı

İlk yardım

İlk yardıma başlamadan önce kişinin yanık tipini belirlemek çok önemlidir. Eğer tam olarak emin değilseniz, şiddetli yanıkmış gibi ilk yardım uygulayın. Ciddi yanıkların acil tıbbi yardıma ihtiyacı vardır. Hemen 112 acil servis aranmalıdır.

Küçük Yanıklar

Cilt bütünlüğü bozulmamışsa:

  • Yanık alanı üzerine soğuk su uygulayın veya soğuk su banyosunda ıslatın (buzlu su değil). Bölgeyi su altında en az 5 ila 30 dakika tutun. Temiz, soğuk, ıslak bir havlu ağrıyı azaltmaya yardımcı olacaktır.
  • Kişiyi sakinleştirin ve rahatlatın.
  • Yanığı yıkadıktan veya ıslattıktan sonra, kuru, steril bir bandaj veya temiz bir pansuman ile örtün.
  • Yanığı basınç ve sürtünmeden koruyun.
  • Reçetesiz satılan ibuprofen veya asetaminofen ağrı ve şişmeyi hafifletmeye yardımcı olabilir. 12 yaşın altındaki çocuklara aspirin verilmemelidir.
  • Cilt soğuduktan sonra, aloe ve antibiyotik içeren nemlendirici losyon da yardımcı olabilir.
  • Küçük yanıklar genellikle daha fazla tedavi edilmeden iyileşir.
  • Kişinin tetanoz aşısının güncel olduğundan emin olun.

Büyük Yanıklar

Birisi yanıyorsa, kişiye durmasını, düşmesini ve yuvarlanmasını söyleyin. Daha sonra şu adımları izleyin:

  • Kişiyi kalın malzemeyle sarın; yün veya pamuklu palto, halı veya battaniye gibi. Bu alevleri söndürmeye yardımcı olur.
  •  Kişiye su dökün.
  • 112'yi arayın.
  • Kişinin artık herhangi bir yangın veya duman materyaline dokunmadığından emin olun.
  • Cilde yapışmış yanmış giysileri çıkarmaya çalışmayın
  • Kişinin nefes aldığından emin olun.Gerekirse suni teneffüs ve kalp masajı yapmaya başlayın.
  • Yanık bölgesini eğer varsa kuru steril bir bandaj ile yoksa temiz bir bezle örtün. Yanmış alan büyükse bir tabaka oluşturacaktır. Herhangi bir merhem uygulamayın. Yanık kabarcıklarını patlatmaktan kaçının.
  • Parmaklar veya ayak parmakları yanmışsa, kuru, steril, yapışkan olmayan bandajla ayırın.
  • Yanan kısmı kalp seviyesinden daha yüksekte tutun.
  • Yanık bölgeyi basınç ve sürtünmeden koruyun.
  • Elektriksel bir yaralanma yanıklara neden olmuş olabilir, böyle bir durumda doğrudan kişiye dokunmayın. İlk yardıma başlamadan önce kişiyi maruz kalınan tehlikeden uzağa taşımak için metalik olmayan bir nesne kullanın.

Ayrıca şoku önlemeniz gerekecek.

Kişinin baş, boyun, sırt veya ayak yaralanması yoksa, şu adımları izleyin:

  • Kişiyi düz bir şekilde yatırın
  • Ayaklarını yaklaşık 30 santimetre kaldırın
  • Bir ceket veya battaniye ile kişiyi örtün
  • Acil yardım gelene dek kişinin nabzını, nefes alma hızını ve kan basıncını takip edin.

BUNLARI YAPMAYIN!

Ciddi yanıklara yağ, tereyağı, buz, ilaç, krem, yağ spreyi veya herhangi bir geleneksel bir tedavi uygulamayın.
Yanık üzerinde nefes almayın, yanık üzerine üflemeyin ve  öksürmeyin.
Kabarmış veya ölü cildi kurcalamayın.
Cilde yapışmış giysileri çıkarmaya çalışmayın.
Şiddetli bir yanık varsa, kişiye ağızdan bir şey vermeyin.
Şiddetli bir yanıksa soğuk suya koymayın. Bu şoka neden olabilir.
Solunum yolu yanığı varsa kişinin başının altına  yastık koymayın. Bu hava yollarını kapatabilir.

112’yi Hangi Durumlarda Aramalıyız?

Yanık çok büyükse, avucunuzun büyüklüğünde veya daha büyük yanıklarda.
Şiddetli yanıklarda (üçüncü derece).
Ne kadar ciddi olduğundan emin değilseniz.
Kimyasallar veya elektrikten kaynaklan yanıklarda.
Kişi şok belirtileri gösteriyorsa.
Kişi duman soluduysa.
Fiziksel istismardan şüheleniyorsanız
Küçük yanıklar için 48 saat sonra hala ağrınız varsa sağlık kuruluşuna başvurmanız önerilir.
Enfeksiyon belirtileri gelişirse hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Enfeksiyon belirtileri şunlardır:

  1. Yanmış deriden drenaj(sızıntı)  veya irin
  2. Ateş
  3. Artan ağrı
  4. Yanıktan yayılan kırmızı çizgiler
  5. Şişmiş lenf düğümleri

Dehidratasyon belirtileri ortaya çıkarsa bir sağlık kuruluşuna başvurun:

Dehidratasyon(sıvı kaybı) belirtileri şunlardır:

  1. Az idrara çıkma
  2. Baş dönmesi
  3. Kuru cilt
  4. Baş ağrısı
  5. Baş ağrısı (kusma ile veya kusma olmadan)
  6. Susuzluk

 Çocuklar, yaşlılar ve zayıflamış bağışıklık sistemi olan herkes (örneğin AIDS hastaları) hemen bir sağlık kuruluşuna başvurmalıdır. Sağlık personelleri hasta hikayesi alacak ve fizik muayenesi yapacaktır. Testler ve prosedürler gerektiği gibi yapılacaktır.

Bu prosedürler şunları içerebilir:

Solunum yolu ve solunum desteği(maske de dahil) ; ciddi yanıklar, yüz bölgesini ve solunum yollarını içeren yanıklar için ise ağız yoluyla nefes borusuna takılan tüp ya da solunum makinesi (ventilatör)
Şok veya diğer komplikasyonlar varsa kan ve idrar testleri
Yüz veya solunum yolu yanıkları için  göğüs röntgeni
Şok veya diğer komplikasyonlar varsa EKG ( elektrokardiyogram veya kalp izleme),
Şok veya diğer komplikasyonlar varsa İntravenöz sıvılar(bir toplardamardan alınan sıvılar)
Enfeksiyonu önlemek ve ağrıyı azaltmak için ilaçlar
Yanmış bölgelerde uygulanan merhem veya kremler
Tetanoz aşısı, (eğer aşısı  güncel değilse)
Yanığın akıbeti yanık tipine(derecesi) büyüklüğüne ve nerede olduğuna bağlıdır. Ayrıca iç organların etkilenip etkilenmediğine ve başka bir travma oluşup oluşmadığına da bağlıdır. Yanıklar kalıcı yara izi bırakabilir. Ayrıca ısı ve ışığa karşı normal ciltten daha hassas olabilirler. Göz, burun veya kulaklar gibi hassas alanlar ciddi şekilde yaralandıklarında normal işlevlerini kaybedebilirler.
Hava yolu yanıklarında nefes alma kapasitesi azalabilir ve akciğerde kalıcı hasar olabilir.

Eklemleri etkileyen şiddetli yanıklar, kontraktürlere(kasın anormal ve devamlı kasılması) , eklemlerde hareket ve fonskiyon kaybına neden olabilir.

ÖNLEMLER:

- Eve duman alarmları takın.
- Pilleri düzenli olarak kontrol edin ve değiştirin
- Çocuklara yangın güvenliği ve kibrit ve havai fişek tehlikesi hakkında bilgi verin.
- Çocukların sobanın üstüne tırmanmasını veya ütüler ve fırın kapıları gibi sıcak eşyalara dokunmalarını önleyin.
- Tencere kulplarını sobanın arkasına doğru çevirin, böylece çocuklar onlara dokunamaz ve yanlışlıkla devrilmezler.
- Yangın söndürücüler ev, iş ve okulda önemli yerlere yerleştirin.
- Elektrik kablolarını zeminden çıkarın ve ulaşılamayacak yerlere koyun.
- Evde, işte ve okulda yangın kaçış yollarını önceden bilin ve tatbikat yapın.
- Su ısıtıcı sıcaklığını 48,8° C veya daha düşük bir sıcaklığa ayarlayın.

 

Bu yazı yararlı oldu mu?