Bir kişinin insanlara ve eylemlere cevap veremediği durum bilinçsizliktir. Doktorlar bunu genel olarak koma ya da baygın halde olmak olarak adlandırırlar. Farkındalık halinde görülen diğer değişiklikler bilinçsizlikten önce gelişebilir. Bunlara bozulmuş zihinsel durum ya da değişmiş zihinsel durum denir. Ani zihinsel karışıklık, yönelim bozukluğu veya sersemlik durumlarını içerebilir. Bilinçsizlik veya zihinsel durumdaki ani bir değişiklik tıbbi acil durum olarak ele alınmalıdır.

NEDENLERİ:

Bilinçsizliğe herhangi bir ağır hastalık ya da yaralanmalar sebep olabilir. Aynı zamanda madde (ilaç) ya da alkol kullanımından kaynaklanabilir. Bir cisimle boğulmak da bilinçsizlikle sonuçlanabilir. Kısa bilinç kaybı veya bayılma genellikle dehidratasyon (su kaybı), düşük kan şekeri veya geçici düşük kan basıncından kaynaklanır. Ayrıca ciddi kalp veya sinir sistemi problemlerinden de kaynaklanabilir. Doktor etkilenen kişinin testlere ihtiyacı olup olmadığını belirleyecektir. Bayılmanın diğer nedenleri arasında bağırsak hareketleri (vazovagal senkop) sırasında zorlanma, çok sert öksürme veya çok hızlı nefes alma (hiperventilasyon) neden alır.

BELİRTİLERİ:

Kişi tepkisiz olacaktır. Eylemlere, dokunmaya, sese veya diğer uyarılara yanıt vermez. Bir kişi bilinç kaybı yaşayınca aşağıdaki belirtiler ortaya çıkabilir:

- Bilinçsizlik anını, öncesini ve hatta sonrasını hatırlayamama, hafıza kaybı
- Zihin karışıklığı
- Uyuşukluk
- Baş ağrısı
- Konuşamama veya vücudu hareket ettirememe (inme belirtileri)
- Baş dönmesi
- Bağırsak kaybı
- Mesane kontrolsüzlüğü (inkontinans)
- Hızlı kalp atışı (çarpıntı)
- Yavaş kalp atışı
- Stupor (uyuşukluk, baygınlık, şiddetli zihin karışıklığı ve halsizlik)

Eğer kişi boğulma sonucu bilinç kaybı yaşıyorsa aşağıdaki belirtiler ortaya çıkabilir:

- Konuşamama
- Zorlu nefes alma,
- Gürültülü solunum ya da soluk alırken çıkan yüksek sesler
- Zayıf, etkisiz öksürme
- Mavileşmiş ten rengi

Uykuda olmak bilinçsiz olmakla aynı değildir. Uyuyan bir kişi yüksek seslere veya hafif uygulanan eylemlere cevap verecektir. Uyuyan kişi bilinçsiz değildir.

İLK YARDIM:

Bir kişi uyanık ama normalden daha az tepki veriyorsa, ona aşağıdaki soruları sorun:

- Adınız nedir?
- Bugünün tarihi nedir?
- Kaç yaşındasınız?

      Soruları yanlış cevaplamak ya da cevaplayamamak zihinsel durumda bir bozukluk göstergesidir.

Bir kişi bilinçsizse ya da zihinsel durumunda bir değişiklik varsa şu ilk yardım adımlarını izleyin:

- Acil yardım numarasını (112) arayın ya da birine aramasını söyleyin.
- Kişinin hava yolunu, nefes alıp almadığını ve nabzını sık sık kontrol edin. Gerekirse kalp masajına (CPR) başlayın.
- Kişi nefes alıyor, sırt üstü yatıyor ve kişide omurilik yaralanması olmadığını düşünüyorsanız, kişiyi kendinize dikkatlice döndürün. - Üst bacağı bükün, böylece hem kalça hem de diz dik açıdadır. Havayolunu açık tutmak için başını yavaşça geriye doğru eğin. -- - Nefes alış-veriş veya nabız herhangi bir zamanda durursa kişiyi sırt üstü pozisyona getirip kalp masajına (CPR) başlayın.
- Omurilik yaralanması olduğunu düşünüyorsanız, kişiyi bulunduğu yerde bırakın (nefes almaya deva ettiği sürece). Kişi kusarsa tüm vücudu tek seferde kustuğu yöne döndürün. Döndürürken baş ve vücudun aynı pozisyonda kalması için boyun ve sırtı destekleyin.
- Tıbbi yardım gelene kadar kişiyi sıcak tutun.
- Baygın bir kişi görürseniz, düşmesini önlemeye çalışın. Kişiyi yere uzandırın ve ayaklarını yaklaşık 30 cm kaldırın.
- Bayılma düşük kan şekeri nedenliyse, kişiye uyandığında yemesi ve içmesi için tatlı bir şeyler verin.

Eğer kişi boğulma sonucu bilinç kaybı yaşıyorsa, şu ilk yardım adımlarını izleyin:

- Kalp masajına başlayın. Göğüse baskı uygulamak kişinin boğulmasına neden olan cismin dışarı çıkmasına yardımcı olabilir.
- Havayolunu engelleyen bir şey görürseniz ve cisim gevşek duruyorsa, çıkarmaya çalışın. Nesne kişinin boğazına saplanmışsa, onu TUTMAYA ÇALIŞMAYIN. Tutmaya çalışmak nesneyi havayolunda daha ileri itebilir.
- Kalp masajı yapmaya devam edin ve tıbbi yardım gelene kadar tıkanıklık yapan nesnenin yerinden çıkıp çıkmadığını kontrol edin.

YAPILMAMASI GEREKENLER:

- Bilinçsiz bir kişiye yiyecek ve içecek vermeyin. 
- Kişiyi yalnız bırakmayın.
- Bilinçsiz bir kişinin başının altına yastık koymayın.
- Bilinçsiz bir kişiyi harekete geçirmek için tokat atmayın ya da onları canlandırmak için yüzlerine su çarpmayın.

NE ZAMAN TIBBİ YARDIM İSTENİR?

Kişi bilinçsiz ve aşağıdaki durumlara sahipse acil yardım numarasını (112) arayın:

- Hızlı bir şekilde bilinci geri dönmezse (bir dakika içinde)
- Düşmüş veya yaralanmışsa, özellikle kanaması varsa
- Diyabet hastasıysa
- İnme geçirdiyse
- Bağırsak veya bağırsak kontrolünü kaybettiyse (istem dışı dışkılama, idrar kaçırma)
- Nefes almıyorsa
- Hamileyse
- 50 yaşından büyükse

Kişi bilinç kazandı ancak aşağıdaki durumlara sahipse 112'yi arayın:

- Göğüs ağrısı, basınç, rahatsızlık hissi veya düzensiz kalp atışı varsa
- Konuşamıyor, görme sorunları yaşıyor ya da vücudunu hareket ettiremiyorsa

ÖNLEME:

Bilinçsizliği veya bayılmayı önlemek için:

- Kan şekerinizi düşürecek durumlarda bulunmaktan kaçının.
- Özellikle bayılmaya eğilimliyseniz, hareket etmeden çok uzun süre tek bir yerde ayakta durmaktan kaçının.
- Özellikle sıcak havalarda yeterli sıvı alın.
- Bayılmak üzere olduğunuzu düşünüyorsanız, uzanın ya da başınızı dizlerinizin arasına eğerek oturun.
- Diyabet gibi tıbbi bir rahatsızlığınız varsa, her zaman tıbbi uyarıcı kolye ya da bileklik takın.

KAYNAKLAR:

U.S The National Library of Medicine(NLM) https://www.nlm.nih.gov/
American Red Cross. First Aid/CPR/AED Participant's Manual. 2nd ed. Dallas, TX: American Red Cross; 2016.
Crocco TJ, Meurer WJ. Stroke. In: Walls RM, Hockberger RS, Gausche-Hill M, eds. Rosen's Emergency Medicine: Concepts and Clinical Practice. 9th ed. Philadelphia, PA: Elsevier; 2018:chap 91.
De Lorenzo RA. Syncope. In: Walls RM, Hockberger RS, Gausche-Hill M, eds. Rosen's Emergency Medicine: Concepts and Clinical Practice. 9th ed. Philadelphia, PA: Elsevier; 2018:chap 12.
Kleinman ME, Brennan EE, Goldberger ZD, et al. Part 5: adult basic life support and cardiopulmonary resuscitation quality: 2015 American Heart Association guidelines update for cardiopulmonary resuscitation and emergency cardiovascular care. Circulation. 2015;132(18 Suppl 2):S414-S435. PMID: 26472993 www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26472993.
Lei C, Smith C. Depressed consciousness and coma. In: Walls RM, Hockberger RS, Gausche-Hill M, eds. Rosen's Emergency Medicine: Concepts and Clinical Practice. 9th ed. Philadelphia, PA: Elsevier; 2018:chap13.

 

Bu yazı yararlı oldu mu?

EvetHayır