Omurga, omur adı verilen kemiklerden oluşur. Omurlar birbirlerine bir adet disk ve iki adet “faset” denilen eklemle bağlanırlar. Disk, çevresini saran sert bir kapsülden ve bunun içerisindeki daha yumuşak kıkırdak dokudan oluşur. Bel fıtığı; diskin yada içerisindeki kıkırdak dokunun normalde bulunması gereken yerden çıkarak (fıtıklaşarak) omuriliğe (yani sinirlere) bası oluşturmasıdır. Genellikle şiddetli bel ağrısı ve bacağa yayılan ağrıyla ortaya çıkar.

Nasıl teşhis edilir?

Hastanın şikayetleri ve muayene bulguları birlikte değerlendirilir. Bunların sonucunda hekimin gerekli görmesi halinde röntgen, manyetik rezonans (MR), bilgisayarlı tomografi (BT), elektromyografi (EMG) gibi tetkikler istenerek tanı koyulur.

Daha çok kimlerde görülür? Risk Faktörleri nelerdir?

Bel fıtığı 30-60 yaş arasında daha sık görülmekle birlikte, hemen her yaşta ortaya çıkabilir. Obezite, hareketsizlik, sigara kullanımı, günlük yaşamda omurga fizyolojisine uygun hareket etmemek, ağır fiziksel aktivite, sürekli ayakta durmayı ya da oturmayı gerektiren meslekler bilinen risk faktörleridir.

Belirtileri nelerdir?

Bel ağrısı, kalça ağrısı, kas spazmı, bel hareketlerinde kısıtlılık, belden kalça ve bacağa yayılan ağrı, bacak ve/veya ayaklarda uyuşma-yanma-karıncalanma, bacak ve/veya ayaklarda kuvvet kaybı, yürüme-oturma-ayakta durmayla artan ağrı, yürüme güçlüğü, çok ilerlemiş ise iktidarsızlık, idrarını tutamama ve bacaklarda kas erimeleri görülebilir.

Bel Fıtığından Korunmak İçin Öneriler

  • Fazla kilolarınızdan kurtulun.
  • Spor yapın.
  • Bel ve sırt anatominizi destekleyen yatakları tercih edin.
  • Sandalyede kalça ve dizini 90 derece olacak şekilde oturmaya dikkat edin.
  • Otururken belimizin boşta kalmamasına özen gösterin.
  • Bilgisayar ve televizyon ekranınız göz hizanızda olsun.
  • Çok ağır eşya taşımayın. Taşımanız gerekiyorsa da ağırlık taşırken yükü vücuda eşit dağıtın.
  • Özellikle bel fıtığı teşhisi konmuş hastaların yüksekten atlamamaya, çok ağır şeyler kaldırmamaya, yük taşırken ağırlığı vücuda eşit dağıtmaya, diz ve kalçalarını kırarak eğilip kalkmaya dikkat etmeleri gerekmektedir.

Günlük hayatımızda yaşadığımız her bel ağrısı fıtık kaynaklı mıdır? Bel fıtığı ağrısının özellikleri nelerdir?

Bel ağrısına neden olan birçok hastalık ya da hastalık dışı neden vardır. Bel fıtığı bunlardan sadece 1 tanesidir ve bel ağrısı nedenleri arasındaki oranı küçüktür. Bel fıtığında bel ağrısı da görülebilmekle birlikte asıl şikayetler; kalça ve/veya bacak ve/veya ayaklardadır. Belden kalça/bacak/ayağa yayılan ağrı, bacak ve/veya ayaklarda uyuşma-yanma-karıncalanma, bacak ve/veya ayaklarda kuvvet kaybı, yürüme-oturma-ayakta durmayla artan ağrı, yürüme güçlüğü gibi şikayetler bel fıtığını işaret eder.

Bel fıtıklarının tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi seçenekleri; istirahat, ilaç tedavisi, korse kullanımı, bel egzersizleri, fizik tedavi, enjeksiyon tedavileri ve cerrahi tedavidir.

Her bel fıtığı ameliyat gerektirir mi?

Diğer tedavilere yanıt vermeyen ve hastanın yaşam kalitesini ciddi oranda bozan ağrı-uyuşma-yanma-karıncalanma durumlarında, belirgin ya da ilerleyici kuvvet kaybı varlığında, yürüme bozuklukları ve kaslarda erime varlığında ameliyat gereklidir. İdrar tutamamanın başlaması veya düşük ayak denilen ayak bileğinde felç gelişmesi halinde ise acil ameliyat gerekir.

Bel ağrısı çekenlerin hangi pozisyonda yatmaları tavsiye edilir?

Yüz üstü, sırt üstü ya da yan yatılabilir. Burada önemli olan yatılan zeminin omurganın anatomik yapısını destekler nitelikte olmasıdır.

Cerrahi tedavisi nasıl olur?

Bel fıtığı olan hastaya açık diskektomi, mikrodiskektomi veya tam kapalı (endoskopik) diskektomi ameliyatı önerilebilir. Günümüzde en çok tercih edilen yöntem mikroskop altında yapılan mikrodiskektomidir. Tüm bu ameliyat çeşitlerinden hangisinin hasta için uygun olduğu kararı beyin ve sinir cerrahınındır. Tam kapalı bel fıtığı ameliyatı tüm bel fıtıkları için uygun tedavi yaklaşımı değildir. Bu yöntemin uygulanabilmesi için belirli kriterlerin sağlanması gerekir.

Ameliyattan sonra neler beklenmeli ve nelere dikkat edilmeli?

Birçok hasta ameliyattan kısa süre sonra (bazen 24 saatten az) taburcu olabilir. Ameliyattan sonra erken dönemde bel hareketlerinize dikkat etmeniz gerekir. Bir süre korse kullanmanız gerekebilir. Ameliyattan yaklaşık 2 ay sonra boyun egzersizlerine başlanabilir. Ameliyatın ana hedefleri fıtık tarafından sıkışmış olan siniri rahatlatarak sinirin daha fazla zarar ve geri dönüşümü olmayan hasar görmesini engellemek, hastanın ağrı, kuvvet kaybı, uyuşma, karıncalanma, yanma gibi şikayetlerini azaltmak ya da yok etmektir. Ancak bazen bu şikayetler tamamen yok olmayabilir. Bunda sıkışmış olan sinir dokusunun ameliyata kadar geçen sürede ne derece hasar gördüğü de önemlidir.

Yatağınızın bel sağlığı için uygun bir yatak olmasına dikkat edilmeli, bundan sonraki yaşamda koltuk, kanepe gibi yerlerde yatılmamalı, yataktan kalkarken önce tam yan dönülmeli, daha sonra eller yardımıyla yandan destek alarak oturur pozisyona geçilmeli ve öyle kalkılmalıdır. Ayrıca alafranga tuvalet kullanılmalı, uzun süre aynı pozisyonda oturulmamalı, bel egzersizleri yapılmalı, kilo alınmamalı, ağır sporlardan ve ağır yük taşımaktan uzak durulmalıdır.

Ameliyat sonrası bel fıtığı tekrarlayabilir mi?

Bel fıtıkları ameliyatlardan sonra yüzde 5-11 arasında tekrarlayabilirler.

Ameliyatın riskleri nelerdir?

Kanama, enfeksiyon, sinir hasarı, büyük damar yaralanması, barsak yaralanması bel fıtığı ameliyatının komplikasyonlarındandır. Ancak görülme ihtimalleri çok düşüktür.

Ameliyat olunmaması halinde ne olabilir?

İlerlemiş bel fıtıklarında ya da ameliyat önerilmiş ancak ameliyatını zamanında olmamış hastalarda bacaklarda his ve güç kayıpları kalıcı hale gelebilir. İleri durumlarda idrar tutamama ve iktidarsızlık sorunları yaşanabilir.